Pomoc prawna w sprzedaży firmy jednoosobowej
Każda sprzedaż firmy to skomplikowany i długotrwały proces. Warto dobrze i odpowiednio wcześniej się do niego przygotować, aby transakcja zakończyła się sukcesem. Z naszego artykułu dowiesz się, na czym polega sprzedaż jednoosobowej firmy, jakie są etapu sprzedaży i na co należy zwrócić szczególną uwagę.
Czy można sprzedać jednoosobową działalność gospodarczą?
Posobnie jak spółki prawa handlowego, także jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzone na podstawie wpisu do CEIDG może być przedmiotem transakcji sprzedaży (tzw. M&A). Taka możliwość wynika wprost z przepisów kodeksu cywilnego, które stanowią, że umowa zbycia przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
Sprzedaż firmy jednoosobowej oznacza w praktyce sprzedaż przedsiębiorstwa i oznacza sprzedaż wszystkiego, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa z wyłączeniem rzecz wprost w umowie sprzedaży wymienionych. Zgodnie z zapisaną w kodeksie cywilnym definicją przedsiębiorstwa oznacza to sprzedaż:
1) nazwy przedsiębiorstwa;
2) nieruchomości i ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów;
3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
4) wierzytelności i środków pieniężnych;
5) koncesji, licencji i zezwoleń;
6) patentów i innych praw własności przemysłowej;
7) majątkowych praw autorskich i majątkowych praw pokrewnych;
8) tajemnic przedsiębiorstwa;
9) ksiąg i dokumentów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Należy pamiętać, że sprzedaż firmy nie prowadzi do zbycia na rzecz nabywcy zobowiązań tego przedsiębiorstwa, jeżeli wierzyciel nie wyrazi na takie przeniesienie zobowiązań zgody. Nabywca przedsiębiorstwa jest jednak solidarnie ze zbywcą odpowiedzialny za te zobowiązania.
Jak sprzedać jednoosobową działalność gospodarczą?
Sprzedaż jednoosobowej działalności gospodarczej wymaga zawarcia z nabywcą umowy sprzedaży. Umowa ta musi zostać zawarta w formie pisemnej z notarialnym poświadczeniem podpisów. Jeżeli jednak w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, które również będzie przedmiotem sprzedaży, do przeniesienia prawa własności nieruchomości niezbędna będzie umowa w formie aktu notarialnego.
Jeżeli strony umowy sprzedaży nie umówią się inaczej nabywca przedsiębiorstwa stanie się jego właścicielem z chwilą podpisania umowy sprzedaży przez wszystkie jej strony. W praktyce często w tego typu umowach pojawia się zapis, że własność przedsiębiorstwa przechodzi z chwilą zaksięgowania na rachunku bankowym sprzedającego ceny sprzedaży.
Potencjalni nabywcy jednoosobowej działalności gospodarczej zazwyczaj nie chcą kupować firmy poprzez zawarcie umowy sprzedaży przedsiębiorstwa. Bardzo często w tego typu transakcjach nabywca warunkuje zakup firmy od wcześniejszego przekształcenia jej w spółkę, najczęściej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.
Sprzedaż firmy jednoosobowej krok po kroku
Niemal każdą transakcję sprzedaży jednoosobowej działalności gospodarczej można podzielić na kilka etapów.
List intencyjny/term-sheet
Jednym z pierwszych etapów transakcji sprzedaży firmy jednoosobowej jest podpisanie listu intencyjnego lub term-sheet. Dokument ten po pierwsze stanowi potwierdzenie poczynionych przez strony ustaleń, w szczególności w kwestii ceny sprzedaży lub sposobu jej ustalenia.
Aby zapanować nad przebiegiem transakcji strony często uzgadniają harmonogram działań, który również zapisują w liście intencyjnym lub term-sheet.
Jeżeli strony nie zawarły dotychczas żadnego zobowiązania do zachowania poufności (NDA) dobrą praktyką jest zapisanie tego zobowiązania w tym dokumencie. Jest to szczególnie ważne w punktu widzenia sprzedającego przed kolejnym etapem transakcji, którym zazwyczaj jest due diligence sprzedawanego przedsiębiorstwa.
Z punktu widzenia kupującego istotnym jest uzyskania tzw. okresu wyłączności, w którym sprzedający zobowiązuje się nawet nie prowadzić żadnych rozmów z innymi potencjalnymi nabywcami, na temat sprzedaży firmy. Takie zobowiązanie również może zostać zapisane w term-sheet lub liście intencyjnym.
Z praktycznego punktu widzenia warto zapisać również wszelkie inne uzgodnione już na tym etapie kwestie, aby nie wracać do nich później w toku negocjacji umowy sprzedaży, gdy każda ze stron może już inaczej pamiętać to, co zostało ustalone.
Due diligence
Kolejnym etapem niemal każdej sprzedaży przedsiębiorstwa jest tzw. due diligence firmy. Jest to weryfikacja przez kupującego i jego doradców stanu prawnego, faktycznego i finansowego przejmowanej firmy.
Badanie due diligence ma za zadanie zweryfikować, czy w firmie nie ma nieprawidłowości, które mogą przynieść negatywne konsekwencje finansowe po transakcji, a także czy zaproponowana cena nie powinna zostać zrewidowana w związku z wykrytymi nieprawidłowościami.
Negocjacje umowy sprzedaży
Po zakończeniu due diligence, a niekiedy jeszcze w trakcie trwania badania rozpoczynają się negocjacje warunków umowy sprzedaży. Poza ceną sprzedaży dokument ten reguluje wiele istotnych dla obu stron kwestii takich jak np. zasady odpowiedzialności sprzedającego czy zakaz konkurencji.
Signing/Closing
Zwieńczeniem powyższych etapów jest tzw. signing, czyli podpisanie umowy sprzedaży firmy i pozostałych dokumentów transakcyjnych. Jeżeli na tym etapie zawierana jest ostateczna umowa sprzedaży firmy wówczas signing stanowi jednocześnie closing, a więc zakończenie transakcji i przejście własności przedsiębiorstwa na kupującego.
Często zdarza się jednak, że signing oznacza podpisanie umowy przedwstępnej, a do ostatecznego przejścia własności firmy dojdzie dopiero po spełnieniu określonych w umowie warunków. W takim przypadku transakcja sprzedaży składa się z jeszcze jednego etapu - tzw. closingu.
Closing ma miejsce po spełnieniu określonych przez strony, lub wynikajacych z przepisów warunków. Jest to finalny etap transakcji, który więże się z podpisaniem definitywnych dokumentów przenoszących własność firmy na nabywcę.
Przygotowanie firmy jednoosobowej do sprzedaży
Aby pomyślnie przejść przez proces sprzedaży firmy jednoosobowej i uzyskać jak najwyższą cenę warto odpowiednio wcześniej przygotować firmę do sprzedaży. Przygotowania te warto rozpocząć od sprawdzenia ksiąg rachunkowych firmy. Wszelkie nieprawidłowości w księgach rachunkowych oraz nadzwyczajne i nieuzasadnione operacje mogą odstraszyć potencjalnych inwestorów.
W ramach przygotowań do sprzedaży firmy jednoosobowej nie należy zapominać o zleceniu badania due diligence firmy, aby ewentualne nieprawidłowości wykryć i naprawić, zanim dowie się o nich inwestor. Każdy potencjalny nabywca firmy przed zakupem przeprowadzi jej due diligence, a wszelkie nieprawidłowości, jakie zostaną wykryte, wykorzysta do negocjacji obniżenia ceny.
Warto zastanowić się również, jakie będą konsekwencje podatkowe sprzedaży firmy. Odpowiednio wcześniej można podjąć działania, aby podatek od sprzedaży firmy jednoosobowej nie pochłonął nadmienie zysków ze sprzedaży.
Prawne aspekty sprzedaży firmy jednoosobowej
Jak wskazaliśmy powyżej proces sprzedaży firmy składa się z kilku etapów, na które warto dobrze się przygotować. Proces ten często nie kończy się na podpisaniu umowy sprzedaży firmy jednoosobowej. Po przejściu firmy w ręce nowego właściciela następuje etap wdrożenia nowego właściciela w działanie firmy. W ramach transakcji warto wynegocjować i ustalić zasady współpracy także na tym etapie.
Sprzedając firmę należy pamiętać i sprawdzić czy transakcja ta nie wymaga zgody jakiegoś organu administracyjnego np. UOKIK. Zweryfikować należy również czy sprzedawana firma jest właścicielem nieruchomości rolnych i czy w związku z tym są jakieś ograniczenia dla przeprowadzenia sprzedaży firmy. Pominięcie weryfikacji tych kwestii może spowodować powstanie negatywnych konsekwencji po sfinalizowaniu transakcji.
Sprzedający musi pamiętać, aby zapłacić podatek od sprzedaży firmy jednoosobowej. Jak wspomnieliśmy wcześniej warto odpowiednio wcześniej sprawdzić, jakie będą konsekwencje podatkowe transakcji. W przypadku sprzedaży firmy jednoosobowej na podstawie umowy sprzedaży przedsiębiorstwa nie należy zapominać o kwestii - sprzedaż firmy jednoosobowej a VAT. To czy transakcja sprzedaży będzie podlegać pod podatek VAT i w jakiej wysokości zależy od wielu czynników, które warto zweryfikować z doświadczonym doradcą podatkowym.
Wspieramy przedsiębiorców w całym procesie sprzedaży firmy w oparciu o jasne zasady. Zapraszamy do kontaktu z doświadczonymi doradcami z Kancelarii PragmatIQ, którzy przeprowadzili dziesiątki transakcji sprzedaży firmy jednoosobowej i z przyjemnością wyjaśnią wszelkie kwestie związane z transakcją przejęcia firmy, a także kompleksowo przeprowadzą przez cały proces.
Kacper Ziniak
